1133579414

    Master this deck with 100 terms through effective study methods.

    Imported from Quizlet

    Created by @lariss1111

    Psychologia biegu życia (PBŻ)

    dział psychologii obejmujący badania zjawisk rozwojowych w trakcie całego cyklu życiowego od poczęcia do śmierci

    Psychologia rozwojowa (PR)

    dział psychologii poświęcony wyjaśnianiu wszystkich aspektów ludzkiego rozwoju od poczęcia do adolescencji

    Progres

    charakterystyczny kierunek zmian dla tradycyjnej psychologii dziecka

    Adaptacja

    główny cel rozwoju w ujęciu psychologii biegu życia

    Perspektywa holistyczna

    założenie że ogólny potencjał rozwojowy realizuje się w poszczególnych sferach w rozmaity sposób

    Perspektywa parcjalna

    śledzenie zmian w konkretnej dziedzinie życia lub w jakiejś sferze Perspektywa generatywna, ukierunkowanie na rozwój samoświadomości rozumienie stanów psychicznych i przekazywanie cech

    Perspektywa interakcyjna

    skierowana na relacje jednostki ze środowiskiem

    Teorie ewolucyjne

    koncepcje akcentujące czynniki biologiczne reprezentowane przez Darwina Lorenza Tinnbergena i Bowlby'ego

    Teorie psychoanalityczne

    koncepcje akcentujące czynniki biologiczne których głównym przedstawicielem był Zygmunt Freud

    Teorie poznawcze

    koncepcje akcentujące czynniki biologiczne których głównym przedstawicielem był Jean Piaget

    Teorie uczenia się

    koncepcje akcentujące rolę środowiska (B. Skinner J. Watson A. Bandura)

    Teoria sprawiedliwości społecznej

    koncepcja L. Kohlberga akcentująca rolę czynników środowiskowych

    Koncepcje psycho-społeczne

    teorie akcentujące interakcję między jednostką a środowiskiem (m.in. E. Erikson)

    Koncepcja kulturowo-historyczna

    teoria L.S. Wygotskiego oparta na interakcji jednostki z otoczeniem

    Koncepcja bio-ekologiczna

    teoria U. Bronfenbrennera dotycząca interakcji z jednostki ze środowiskiem

    Antropogenetyczny sposób ujmowania rozwoju

    ukazywanie rodowej historii człowieka i człowiekowatych

    Ontogenetyczny sposób ujmowania rozwoju

    ukazywanie indywidualnej linii rozwoju człowieka

    Australopitek

    hominid sprzed 1,7 mln lat o objętości mózgu 500 cm3

    Pitekantrop

    hominid sprzed 250 tys. lat o objętości mózgu 1000 cm3

    Człowiek neandertalski

    hominid sprzed 50 tys. lat o objętości mózgu 1400 cm3

    Człowiek współczesny

    gatunek którego mózg waży około 1350 g

    Filogenetyczny sposób ujmowania rozwoju

    ukazywanie człowieka na linii ewolucji od niżej do wyżej zorganizowanych organizmów

    Harry Harlow

    autor badań nad naturą miłości (1958) z wykorzystaniem małp

    Jane Goodall

    brytyjska badaczka znana z rewolucyjnych i wieloletnich obserwacji szympansów w Tanzanii

    Podobieństwo fizjologiczne człowieka i szympansa

    tylko 1% różnic w budowie DNA podobna struktura układu nerwowego i podatność na te same choroby (HIV, żółtaczka)

    Podobieństwo w funkcjonowaniu umysłu (człowiek i szympans)

    zdolność do rozpoznawania siebie w lustrze uczenia się systemów znaków i rozróżniania ilości

    Rozpoznawanie siebie w lustrze

    umiejętność którą nabywa 88% dzieci między 18. a 24. miesiącem życia

    Badania nad zwierzętami w psychologii

    pozwalają poznać mechanizmy zachowań ale ich proste przenoszenie na człowieka jest nieuprawnione

    J. Bowlby

    badacz który nawiązał do prac Harlowa poszukując wyjaśnień zaburzeń emocjonalnych u dzieci wychowywanych bez rodziców

    System przywiązania

    mechanizm niezależny od karmienia którego celem jest ochrona przed drapieżnikami i zagrożeniami cywilizacyjnymi oraz przetrwanie

    Wskaźniki zmian rozwojowych wg E. Hurlock

    wzrost proporcja pojawianie się nowych cech oraz zanikanie starych cech

    Wskaźnik wzrostu w sferze fizycznej

    zmiany obejmujące przyrost masy ciała i wysokości

    Wskaźnik wzrostu w sferze psychicznej

    zwiększanie się zasobu słów (np. od kilku słów w 1. roku do 4500 słów w 6. roku życia)

    Wskaźnik proporcji w sferze fizycznej

    zmiana stosunku wielkości głowy do całkowitej długości ciała wraz z wiekiem

    Wskaźnik proporcji w sferze psychicznej

    zmiany w strukturze form aktywności takich jak praca nauka i zabawa w ciągu całego życia

    Pojawianie się nowych cech fizycznych

    rozwój drugorzędnych cech płciowych takich jak piersi owłosienie łonowe jabłko Adama czy zarost

    Pojawianie się nowych cech psychicznych

    kształtowanie się wyobrażeń i obrazów umysłowych

    Obraz umysłowy

    forma umysłowej reprezentacji rzeczywistości o charakterze zarysowym i symbolicznym pojawiająca się około połowy 2. roku życia

    Zewnętrzne przejawy obrazów umysłowych

    gesty rysunki konstrukcje oraz słowa

    Zanikanie starych cech fizycznych

    naturalne procesy rozwojowe takie jak wypadanie zębów mlecznych

    Zanikanie starych cech psychicznych

    ustępowanie wczesnych form poznawczych takich jak synkretyzm spostrzegania

    Synkretyzm spostrzeżeniowy

    ujmowanie oddzielnych przedmiotów jako jednej całości; ogólny rzut oka bez wyróżniania części.

    Rozwój (wg von Baera)

    proces zmierzający w określonym kierunku, proces rozumiany jako zmiana.

    Zasada ortogenetyczna (H. Werner)

    zakłada zachodzenie dwóch procesów: różnicowania się i specjalizacji oraz hierarchicznej integracji systemów.

    Determinacja finalna (H. Werner)

    dążenie rozwoju do osiągnięcia doskonałego zrównoważenia całości organicznej.

    Karl Ernest von Baer

    odkrywca komórki jajowej ssaków; twórca prawa o hierarchicznym ułożeniu zdarzeń w embriogenezie.

    Herbert Spencer

    twórca filozofii ewolucjonistycznej; uważał, że ewolucja przebiega na wszystkich poziomach rzeczywistości.

    Heinz Werner

    psycholog badający percepcję dzieci i język; autor koncepcji rozwoju jako postępu.

    E. Claparede

    naukowiec wskazujący, że schematy całościowe poprzedzają spostrzeganie szczegółów.

    Fazy ewolucji wg Spencera

    nieorganiczna, organiczna oraz ponadorganiczna (społeczna).

    Procesy ewolucji wg Spencera

    integracja, dyferencja (różnicowanie) oraz wzrost określoności.

    Kierunek rozwoju istot żywych (von Baer)

    od stanów ogólnych do specyficznych oraz od jednorodnych do zróżnicowanych.

    Zasady rozwoju (Spencer)

    od jednorodności do różnorodności; od luźnego do ściśle związanego; od chaosu do uporządkowania.

    Dymensje zmian (Werner)

    przejście od synkretyzmu do wyodrębniania systemów; od dyfuzyjności do uczłonowania; od sztywności do plastyczności; od labilności do stabilności.

    Główne założenia rozwoju

    rzecz rozwijająca się podlega przemianom, które dokonują się stale, stopniowo i według jednego prawa.

    Zjawisko zaniku synkretyzmu

    następuje wraz z rozwojem percepcyjnym i manipulacyjnym około 9 miesiąca życia.

    Sekwencja uniwersalnych stadiów

    proces w którym stare struktury ulegają przemianom, a na ich miejsce pojawiają się nowe.

    Zmiany uniwersalne

    powszechnie występujące w rozwoju każdego człowieka w określonym wieku, np. drugorzędne cechy płciowe.

    Zmiany wspólne

    charakterystyczne dla grupy osób o podobnych doświadczeniach (np. wojna) lub dzielących ten sam system wartości i język.

    Zmiany indywidualne

    specyficzne dla danej jednostki, zależne od osób, z którymi wchodzi ona w kontakt.

    Progresywność

    przechodzenie od form niższych do wyższych, obejmujące przyrost ilościowy i zmianę jakościową.

    Ukierunkowanie

    nieodwracalna kolejność zmian, gdzie zmiany poprzednie są niezbędne do pojawienia się następnych.

    Zmiana rozwojowa (wg Marii Tyszkowej)

    pojęcie rozwoju, które zawsze dotyczy procesu systematycznych zmian w zachowaniu.

    Zmiana rozwojowa (wg P. van Geerta)

    różnica między dwoma stanami organizmu obserwowana z biegiem czasu; odległość stanu aktualnego od końcowego.

    Ciągłość (continuity)

    stały wzrost funkcji i stopniowe przybywanie umiejętności o charakterze ilościowym pod wpływem środowiska.

    Ciągłość absolutna

    stałość danej cechy w ciągu życia jednostki, a nie sposobu jej przejawiania się.

    Ciągłość względna

    stałość pozycji (rangowa) danej jednostki na tle innych osób w zakresie konkretnej cechy, np. inteligencji.

    Skokowość (discontinuity)

    zmiany o charakterze jakościowym, występujące w różnym tempie i często wiążące się z oznakami kryzysu.

    Stadialność

    koncepcja dzieląca proces rozwoju na stadia, z których każde odznacza się swoją specyfiką.

    Przesunięcia poziome

    sytuacja, w której różne sprawności są opanowywane przez tę samą osobę w tym samym czasie, ale na różnym poziomie.

    Przesunięcia pionowe

    sytuacja, w której różne osoby znajdują się na tym samym poziomie rozwoju w tym samym czasie.

    Zegar biologiczny

    mechanizm warunkujący dojrzewanie organizmu według genetycznego wzorca (koncepcja A. Gesella).

    Zegar społeczny

    uwarunkowanie rozwoju przez wspólne doświadczenia i podejmowanie ról społecznych w określonej kolejności.

    Kryzysy rozwojowe (wg L.S. Wygotskiego)

    zjawiska oddzielające okresy stabilnego rozwoju jednostki.

    Maria Tyszkowa

    badaczka podkreślająca, że pojęcie rozwoju zawsze wiąże się z występowaniem zmian.

    Paul van Geert

    holenderski psycholog zajmujący się modelowaniem zmian rozwojowych i dynamiką dążenia do stanów docelowych.

    Robert Sternberg i Lynn Okagaki

    autorzy tezy, że rozwój może być jednocześnie ciągły i nieciągły, zależnie od wymiaru analizy.

    A. Gesell

    twórca teorii o dojrzewaniu organizmu zgodnie z genetycznym wzorcem.

    Dodawanie

    kumulowanie się kolejnych zmian, np. kształtowanie się esowatego kształtu kręgosłupa.

    Substytucja

    stan wcześniejszy zostaje zastąpiony w części lub całości przez stan późniejszy, np. przejście od gaworzenia do mowy.

    Modyfikacja

    powstanie stanu późniejszego w wyniku różnicowania się stanu wcześniejszego, np. modyfikowanie znaczenia słów.

    Inkluzja

    stan wcześniejszy wchodzi w pewnym stopniu zmodyfikowany w skład stanu późniejszego.

    Mediacja

    stan wcześniejszy pośredniczy w powstawaniu nowego, bardziej zaawansowanego stanu.

    Podejście mechanistyczne

    ujmowanie rozwoju w kategoriach reakcji na bodźce i badanie zmian w zachowaniu oraz ich uwarunkowań zewnętrznych.

    Podejście organizmiczne

    akcentowanie aktywności własnej jednostki i jej interakcji z otoczeniem, co prowadzi do zmian w strukturach wewnętrznych.

    Rozwój w ujęciu mechanistycznym

    zmiana zachowania.

    Rozwój w ujęciu organizmicznym

    zmiana struktury; różnicowanie się i integrowanie struktur.

    Model zmian sekwencyjnych

    rozwój jest ciągły i zmierza w określonym kierunku, np. ku samorealizacji wg Maslowa.

    Model zmian fazowych

    rozwój jest skokowy i zmierza w określonym kierunku, np. stawanie się logikiem wg Piageta.

    Model zmian liniowych

    rozwój jest ciągły, ale bez wyraźnie określonego kierunku, np. stałe uczenie się nowych rzeczy wg Bandury.

    Model zmian cyklicznych

    rozwój jest skokowy i nie ma wyraźnego kierunku; realizacja różnych zadań w różnych okresach życia wg Havighursta.

    Okres krytyczny

    biologicznie zdeterminowana faza, w której jednostka jest najbardziej gotowa do przyswojenia nowego wzorca zachowań.

    Okres sensytywny (stanowisko umiarkowane)

    czas optymalnej podatności na wpływ warunków rozwoju, gdy przyswojenie wzorca jest najbardziej prawdopodobne.

    Poziom makroskopowy,

    -zmiany długoterminowe, zachodzące w porządku zdarzeń, pozwalające określić następstwo i wynik finalny opisywanie trajektorii rozwoju: momenty przejściowe, momenty krytyczne

    Poziom mikroskopowy

    analiza zmian krótkotrwałych i obserwowanie wyłaniania się nowych zjawisk „z próby na próbę" (trial by trial).

    Prawo cefalokaudalne

    rozwój postępujący od części głowowej ku dolnej części ciała.

    Prawo proksymodystalne

    rozwój postępujący od osi ciała na zewnątrz.

    Prawo rozwoju dłoni

    rozwój postępujący od palca małego ku kciukowi.

    Chwyt prosty (4-5 msc)

    uruchomiony staw barkowy, ruch wahadłowy ręki, symetryczne ruchy obu rąk ku przedmiotowi.

    Chwyt nożycowy (7-8 msc)

    pochylenie ciała ku przedmiotowi, ruch łukowaty, przekładanie przedmiotu z ręki do ręki.